Ở xã Tiên Yên, khoảng cách ấy đang được rút ngắn bằng những việc rất cụ thể. Một thao tác trên VNeID, một lần quét mã QR, một tệp điện tử thay cho sổ quản lý hội viên hay một buổi “cầm tay chỉ việc” đang trở thành những bước nhỏ đưa chuyển đổi số vào đời sống. Điều đáng nói là phía sau những thay đổi ấy không chỉ có công nghệ, mà có một cách làm dân vận gần dân, sát thực tế và biết khơi dậy sự chủ động của chính người dân.
Hội viên phụ nữ và người dân xã Tiên Yên tham gia hoạt động triển khai các mô hình chuyển đổi số tại cơ sở.
Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số Quốc gia đặt người dân và doanh nghiệp ở vị trí trung tâm, là chủ thể của quá trình chuyển đổi số; đồng thời yêu cầu phổ cập kiến thức số trong Nhân dân. Nhưng để một chủ trương lớn thực sự đi vào cuộc sống, điều quan trọng không chỉ là tuyên truyền cho người dân biết, mà phải giúp họ thấy được lợi ích, có người hướng dẫn và có cơ hội tự mình thực hành. Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Tiên Yên đã lựa chọn cách bắt đầu từ những nhu cầu gần gũi nhất. Người dân cần làm thủ tục hành chính thuận tiện hơn, cần thanh toán nhanh hơn, cần biết cách bảo vệ thông tin cá nhân, cần tìm kiếm thông tin phục vụ sản xuất. Những nhu cầu ấy trở thành điểm xuất phát để cán bộ Hội đưa công nghệ đến gần hơn với người dân. Phương châm “Bình dân học vụ số” được triển khai theo cách rất thực tế: Người biết nhiều hướng dẫn người biết ít, người thành thạo hơn hỗ trợ người còn lúng túng. Cán bộ Hội trực tiếp thao tác cùng hội viên; Công an xã, Tổ công nghệ số cộng đồng, Đoàn Thanh niên cùng tham gia.
Hướng dẫn trực tiếp trên điện thoại giúp hội viên từng bước làm quen và tự tin hơn với các kỹ năng số.
Điều đáng chú ý ở Tiên Yên là chuyển đổi số không được triển khai theo một công thức duy nhất cho tất cả các thôn. Tùy điều kiện và cách tiếp cận, mỗi nơi hình thành một mô hình khác nhau, nhưng đều hướng tới một mục tiêu chung là đưa người dân trở thành chủ thể của quá trình chuyển đổi số.
Tại thôn Trung, mô hình “Chi hội số” và “Gia đình số” được triển khai song hành, đưa chuyển đổi số từ hoạt động của tổ chức Hội vào từng gia đình. Theo Quyết định số 43/QĐ-BTV ngày 11/8/2026 của Hội LHPN xã Tiên Yên, có 119 hộ gia đình hội viên tự nguyện ký cam kết thực hiện các tiêu chí “Gia đình số”. Sự tự nguyện ấy có ý nghĩa hơn một con số thống kê, bởi khi một gia đình cùng tham gia, những kỹ năng số không còn là việc riêng của cán bộ Hội hay một vài người thành thạo công nghệ, mà được đưa vào chính sinh hoạt hằng ngày.
Đại diện các hộ gia đình hội viên thôn Trung ký cam kết thực hiện các tiêu chí “Gia đình số”.
Những tiêu chí chuyển đổi số tại thôn Trung được cụ thể hóa bằng những việc thiết thực: Sử dụng nhóm Zalo để kết nối, quản lý hội viên bằng tệp điện tử, sử dụng VNeID, thực hiện dịch vụ công trực tuyến, thanh toán bằng mã QR và bước đầu ứng dụng các công cụ AI như ChatGPT, Gemini để tìm kiếm tư liệu, xây dựng nội dung sinh hoạt, tuyên truyền.
Tại thôn Hạ, cách làm lại tập trung vào “Chi hội số”, những công việc vốn quen thuộc với cán bộ Chi hội như quản lý hội viên, trao đổi thông tin, tổ chức hoạt động đang từng bước được hỗ trợ bằng công nghệ. Những cuốn sổ theo dõi hội viên dần được thay thế bằng các tệp điện tử. Nhóm Zalo trở thành kênh kết nối thường xuyên giữa Chi hội với hội viên. Theo mô hình, mạng lưới kết nối trực tuyến đã tiếp cận trên 90% hội viên, thông tin sinh hoạt và nội dung tuyên truyền được chuyển tải thường xuyên, ít nhất 2 lần mỗi tháng.
Mô hình “Chi hội số” thôn Hạ được ra mắt, từng bước đưa công nghệ số vào hoạt động Hội và kết nối hội viên
Trong khi đó, thôn Tân Bể lựa chọn một cách làm gần với tinh thần tương trợ vốn có của cộng đồng nông thôn: “Câu lạc bộ giúp nhau chuyển đổi số”. Ở đây, những hội viên thành thạo công nghệ đồng hành với những người còn bỡ ngỡ. Người biết chỉ người chưa biết, người đã làm được hướng dẫn lại cho người khác. Những thao tác tưởng như đơn giản – mở ứng dụng, đăng nhập, quét mã QR hay thực hiện một bước trên điện thoại – được hướng dẫn ngay trên thiết bị của người học.
Hội viên thành thạo công nghệ hướng dẫn hội viên còn bỡ ngỡ, cùng nhau nâng cao kỹ năng số.
Ba cách tiếp cận ở ba thôn không giống nhau, nhưng cùng tạo nên một thế “kiềng ba chân”: thôn Trung lấy “Chi hội số” và “Gia đình số” làm hạt nhân; thôn Hạ tập trung vào “Chi hội số”; thôn Tân Bể phát huy tinh thần “giúp nhau chuyển đổi số”. Điểm chung phía sau ba mô hình không phải là tên gọi, mà là cách đưa người dân vào vị trí chủ thể.
Theo thống kê của mô hình, các thành viên đủ điều kiện trong các gia đình tham gia đã được hướng dẫn, kích hoạt tài khoản định danh điện tử VNeID. Việc sử dụng dịch vụ công trực tuyến được khuyến khích thực hiện ngay trên điện thoại; thanh toán không dùng tiền mặt thông qua mã QR và ứng dụng TAMI được đưa vào hướng dẫn. Những con số ấy chỉ thực sự có ý nghĩa khi nhìn vào thay đổi phía sau. Một người từng phải nhờ người khác thao tác trên VNeID có thể tự thực hiện. Một gia đình quen với tiền mặt bắt đầu làm quen với thanh toán số. Một cán bộ Chi hội từ quản lý thông tin bằng sổ sách chuyển sang sử dụng tệp điện tử. Một hội viên từng thận trọng với những tiện ích số mới bắt đầu chủ động tìm kiếm thông tin phục vụ sản xuất.
Để những con số ấy không dừng lại ở kết quả trên giấy, xã Tiên Yên chú trọng vào khâu được xem là điểm nghẽn của nhiều người dân nông thôn: kỹ năng thực hành. Các buổi tập huấn được triển khai theo phương châm “cầm tay chỉ việc”. Người dân được hướng dẫn sử dụng VNeID và dịch vụ công trực tuyến; cách thanh toán bằng mã QR; nhận diện những thủ đoạn lừa đảo trên môi trường mạng; bảo vệ trẻ em khi sử dụng thiết bị số; đồng thời làm quen với ChatGPT, Gemini để tìm kiếm thông tin về cây trồng, vật nuôi và quảng bá nông sản.
Hội viên phụ nữ được hướng dẫn những kỹ năng số thiết thực theo phương châm “cầm tay chỉ việc”.
Trong đó, kỹ năng phòng tránh lừa đảo trực tuyến được cụ thể hóa bằng những nguyên tắc dễ nhớ: Không cung cấp mật khẩu; không cung cấp OTP; không nhấp vào đường link lạ; không chuyển tiền khi chưa xác minh; không cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc.
Mục tiêu của những buổi hướng dẫn ấy không phải biến người dân thành chuyên gia công nghệ, mà trước hết là giúp họ bớt sợ công nghệ. Chị Hoàng Thị Làn, Hội viên chi hội thôn Trung, vốn đã sử dụng điện thoại thông minh trong sinh hoạt hằng ngày. Tuy nhiên, với một số tiện ích và ứng dụng số mới, chị vẫn còn tâm lý thận trọng, nhất là những thao tác liên quan đến tài khoản định danh, thanh toán điện tử hay bảo mật thông tin cá nhân. Tham gia các buổi hướng dẫn theo phương châm “cầm tay chỉ việc”, chị từng bước hiểu rõ hơn cách sử dụng VNeID, thanh toán bằng mã QR và khai thác các công cụ như ChatGPT, Gemini để tra cứu thông tin phục vụ sản xuất. Điều thay đổi không phải từ “không biết” thành “biết dùng điện thoại”, mà từ biết sử dụng những chức năng cơ bản sang chủ động khai thác thêm các tiện ích số phục vụ công việc và đời sống. Chị chia sẻ: “Trước đây tôi vẫn dùng điện thoại thông minh hằng ngày, nhưng với một số ứng dụng và tính năng mới thì còn khá thận trọng, nhất là những việc liên quan đến tài khoản, thanh toán hay bảo mật thông tin. Sau khi được hướng dẫn cụ thể, tôi tự tin hơn trong sử dụng VNeID, quét mã QR và bước đầu biết cách dùng ChatGPT, Gemini để tra cứu thông tin nông nghiệp.” Câu chuyện của chị Làn cho thấy, khoảng cách số ở cơ sở không phải lúc nào cũng bắt đầu từ việc một người “không biết dùng công nghệ”. Nhiều khi, đó là khoảng cách giữa biết sử dụng và sử dụng một cách chủ động, an toàn, hiệu quả và chính quá trình hướng dẫn sát với nhu cầu thực tế đã giúp khoảng cách ấy từng bước được thu hẹp.
Chị Hoàng Thị Hồng, Chi hội trưởng phụ nữ thôn Trung, Trưởng Ban điều hành mô hình “Gia đình số”, cho biết điều chị quan tâm nhất khi triển khai mô hình không phải là có thêm một tên gọi mới, mà là làm sao để từng gia đình thực sự hiểu và thấy được lợi ích của những kỹ năng số trong cuộc sống.
Chị Hoàng Thị Hồng, Chi hội trưởng phụ nữ thôn Trung, Trưởng Ban điều hành mô hình “Gia đình số”, hướng dẫn hội viên sử dụng điện thoại.
“Lúc đầu, chúng tôi cũng xác định phải làm từng bước, không thể yêu cầu hội viên biết hết ngay. Ai biết việc gì thì hướng dẫn việc đó, việc nào khó thì cùng nhau làm, khi chị em thấy những việc như dùng VNeID, quét mã QR hay tìm thông tin bằng điện thoại thực sự có ích, mọi người sẽ chủ động hơn.” — Chị Hoàng Thị Hồng, Chi hội trưởng phụ nữ thôn Trung, Trưởng Ban điều hành mô hình “Gia đình số”.
Theo chị Hồng, cùng với hướng dẫn trực tiếp, Chi hội chú trọng phát huy những hội viên đã sử dụng công nghệ thành thạo để hỗ trợ những người còn chưa quen. Qua đó, việc chuyển đổi số không chỉ dừng ở một vài buổi tập huấn mà từng bước trở thành hoạt động thường xuyên trong Chi hội và mỗi gia đình.
Nếu những chia sẻ của chị Làn cho thấy sự thay đổi từ phía người tham gia, thì câu chuyện của chị Hồng cho thấy một yêu cầu khác của mô hình đó là phải làm sao để sự thay đổi ấy được duy trì và lan tỏa. Cách làm ấy cũng cho thấy “Dân vận khéo” không chỉ nằm ở tuyên truyền, mà ở việc tìm đúng cách để người dân muốn tham gia, biết thực hành và có thể hỗ trợ người khác. Từ cách nói dễ hiểu, lựa chọn đúng người hướng dẫn đến việc huy động các lực lượng cùng tham gia, mỗi bước triển khai đều hướng tới mục tiêu để người dân không chỉ tiếp nhận mà trực tiếp tham gia và cùng lan tỏa mô hình.
Đồng chí Hoàng Thị Diệp, Chủ tịch Hội LHPN xã Tiên Yên, cho biết sự thành công bước đầu của các mô hình tại thôn Trung, thôn Hạ và thôn Tân Bể là cơ sở để Hội tiếp tục nhân rộng, hướng tới mục tiêu 100% các chi hội trên địa bàn xã được phủ sóng mô hình “Chi hội số” và “Gia đình số” trong thời gian sớm nhất.
Mục tiêu ấy cho thấy câu chuyện ở xã Tiên Yên không dừng ở ba mô hình điểm. Điều đáng quan tâm hơn là tìm ra cách làm có thể tiếp tục được áp dụng ở những địa bàn khác. Ở một nơi có thể bắt đầu từ gia đình, ở nơi khác có thể bắt đầu từ Chi hội. Nơi trình độ tiếp cận công nghệ còn chênh lệch có thể phát huy mô hình người biết giúp người chưa biết. Không nhất thiết phải giống nhau về cách làm, nhưng cần thống nhất ở một điểm: Người dân phải là chủ thể của quá trình chuyển đổi số.
Chuyển đổi số đang từng bước trở thành một phần trong đời sống cộng đồng ở các thôn của xã Tiên Yên.
Nghị quyết số 57-NQ/TW đặt người dân ở vị trí trung tâm của chuyển đổi số, câu chuyện ở xã Tiên Yên cho thấy, để một chủ trương lớn đi vào cuộc sống, đôi khi không cần bắt đầu từ những điều thật lớn, mà có thể bắt đầu từ một nhóm Zalo, một tệp điện tử, một tài khoản VNeID, một mã QR hay một buổi “cầm tay chỉ việc”. Điều quan trọng là sau mỗi lần hướng dẫn, có thêm một người biết làm, sau mỗi người biết làm, có thêm một người có thể giúp người khác. Khi những thay đổi nhỏ ấy được nhân lên trong từng gia đình, từng chi hội, từng thôn xóm, chuyển đổi số không còn là một khái niệm xa lạ mà trở thành một phần của đời sống. Đây cũng là giá trị sâu xa của “Dân vận khéo”: không chỉ làm cho dân hiểu một chủ trương, mà tạo điều kiện để dân muốn làm, biết làm và cùng nhau làm.
Từ thôn Trung, thôn Hạ, Tân Bể, hành trình ấy đang tiếp tục được mở rộng. Một chiếc điện thoại thông minh, từ chỗ chỉ phục vụ liên lạc, đang từng bước trở thành công cụ để người dân Tiên Yên học hỏi, kết nối, tự phục vụ mình và cùng nhau xây dựng một đời sống nông thôn hiện đại hơn./.
T/h: Trung Hậu
